TİLEGAL Haberler

TİLEGAL'le gelişmeleri ve en yeni haberleri buradan takip edebilirsiniz.

Çek Kanunu'nda Yapılan Değişiklikler

03 Eylül 2016

K

alkınma Planı çerçevesinde 05.07.2016 tarihinde onaylanan 6728 sayılı “Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” 09.08.2016 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. Bu Kanun’un ilgili maddeleriyle 14/12/2009 tarihli ve 5941 sayılı Çek Kanunu’nda (“Kanun”) değişiklikler yapılmıştır. Bu değişiklikler, işbu bilgi notumuzda aşağıdaki şekliyle soru-cevap olarak düzenlenmiştir:



  1. 1- ÇEK HESABI AÇMAK İÇİN HANGİ BELGELER GEREKLİDİR?

Yeni düzenleme ile bankaların, Kanun’da belirtilen (i) fotoğraflı nüfus cüzdanı, (ii) pasaport veya sürücü belgesi örneklerini, (iii) yerleşim yeri belgelerini, (iv) vergi kimlik numaralarını, (v) tacir olanların ayrıca ticaret sicili kayıtlarını, (vi) esnaf ve sanatkâr olanların ise esnaf ve sanatkâr sicili kayıtlarının yanı sıra (vii) adli sicil kaydının da istemesi ve çek hesabının kapatılması halinde kanunda belirtilen süreyle bu belgeleri saklaması gerekecektir.

  1. 2- ÇEK ÜZERİNDE BULUNMASI GEREKEN YENİ BİLGİLER NELERDİR?

Çek defterinin her bir yaprağına; çek hesabı sahibi gerçek kişi ise Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası; tüzel kişilerde ise varsa Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (“MERSİS”) numarası; çek hesabı sahibi ile düzenleyenin farklı kişiler olması hâlinde, ayrıca düzenleyenin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası yazılacaktır.

  1. 3- KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEMENİN CEZASI NEDİR?

Çek Kanunu’nda yapılan yeni düzenlemeyle, çekin kanuni ibraz süresinde ibrazı halinde (Türkiye sınırları dâhilinde, keşide yeri ile ödeme yerinin aynı yer olması halinde 10 gün, farklı olması halinde 1 ay) çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar para cezası verilir.

  1. 4- ADLİ PARA CEZASI NASIL HESAPLANIR? ÖDENMEZSE NE OLUR? HAPİS CEZASI VERİLİR Mİ?

Günlük adli para cezası, en az 20 TL, en çok 100 TL olarak uygulanmaktadır. Mahkemenin en üst had olan 1500 gün üzerinden ceza vermesi durumunda, keşideci en az 30.000 TL en çok 150.000 TL ödemeye mahkûm olacaktır. Mahkeme yasada belirtilen sınırlar çerçevesinde para cezasını taksitlere bölebilir. Her hâlükârda, verilecek para cezası karşılıksız kalan bedelden az olmayacaktır.

Adli para cezası, çek hamiline değil; devlete ödenir. Karşılıksız çek keşide eden, hükmedilen adli para cezasını ödemediği takdirde, ceza tutarı oranında hapis cezasına çarptırılır. Ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geriye bırakılması gibi hükümler uygulanmayacaktır.

  1. 5- CEZA DIŞINDA NE TÜR TEDBİRLER UYGULANIR?

Eskiden olduğu gibi karşılıksız çek keşide eden kişi hakkında “çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı” uygulanması devam etmektedir. Ek olarak mahkeme, yargılama sırasında re’sen hakim tarafından koruma tedbiri olarak çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verebilecektir.

Yapılan değişiklikle, çeki keşide edenin tüzel kişi olduğu durumlarda ortaya çıkabilen belirsizlik ortadan kalkmıştır. Karşılıksız çeki keşide eden tüzel kişi ise, tüzel kişi adına çek keşide edenler ve çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi durumunda ayrıca yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen şirket yetkilileri hakkında da “çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı” uygulanacaktır. Buna ek olarak, bu kişiler, mevcut görev sürelerini bitirdikten sonra, yasaklılıkları süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamazlar.

Bunun yanında önemli bir diğer yenilik ise, “çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı” bir gerçek kişi hakkında verilmiş olsa bile, bu kişinin yetkilisi olduğu tüzel kişiye de aynı yasak uygulanacak ve tüzel kişiye de çek defteri verilmeyecektir.

  1. 6- KAREKODLU ÇEK NEDİR?

Karekodlu Çek, çeki düzenleyenin (keşidecinin) banka ve şube bilgilerini, hesap numarasını ve çek numarasını içeren bir karekod (QR Code) basılmış özel bir çektir. Bu çek üzerindeki karekodu, akıllı telefonlara indirilen bir programa okutarak, çekin keşidecisi hakkında bilgi alınabilecektir. Hâlihazırda bankalar tarafından çek hesabı sahibi veya çek hesabı sahibi tüzel kişi ise yetkili temsilcisine verilen çek yapraklarının hangilerini tedavüle sürüldüğü, hangilerinin çek hesabı sahibinin elinde bulunduğu tespit edilememektedir. Çeke ilişkin veriler ancak çeklerin bankaya ibrazı sonucunda oluşturulabilmektedir.

  1. 7- KAREKODLU ÇEK NE İŞE YARAR?

Karekodlu çek uygulamasıyla, lehdar tarafından kendisine verilen çekin sisteme kaydedilmesi öngörülerek, kayıt dışılığın önlenmesi amaçlanmaktadır. Diğer taraftan, karekodla çek hesabı sahibine ait ve henüz bankalara ibraz edilmemiş çek adedi ve tutarının da üçüncü kişilerin erişimine açılması öngörülmektedir. Böylelikle lehdar tarafında gerekli bildirimin yapılması üzerine, alacaklı karekod aracılığıyla o çek hesabı sahibine ait piyasada bulunan çek adedi ve bunların tutarları hakkında bilgi sahibi olacak ve çeki kabul edip etmemek hususunda kanaati olacaktır.

Bu sistemin en önemli faydası ülkemizde çok yaygın olan ileri tarihli çek düzenlenmesindeki sorunların çözülmesi amaçlanmıştır. İleri tarihli düzenlenen çekler bakımından, ibraz süresi geldiğinde çekin düzenlendiği tarihte şirket adına çek keşide etme yetkisi bulunan yönetici ve/veya temsilcinin yetki süresinin sona ermesi halinde, şirket tarafından düzenlenen çekin yetkisiz kişilerce düzenlendiği ileri sürülerek banka veya şirket tarafından ödenememesi gündeme gelmektedir. Bu itibarla, karekodlu çekin sisteme kaydedildiği tarihten sonra çek düzenleyen kişinin temsilcilerinde meydana gelen değişikliklerin, çek hesabı sahibi tüzel kişinin sorumluluğunu kaldırmayacaktır.

  1. 8- KAREKODLU ÇEKLER NE ZAMAN YÜRÜRÜLÜĞE GİRECEKTİR?

31.12.2016 tarihten itibaren karekodsuz çek piyasaya sürülemeyecektir. Karekodlu çeklere ilişkin değişiklikler 31.12.2017 tarihinde yürürlüğe girecektir.

  1. 9- LEHDAR KAREKODLU ÇEKİ SİSTEME KAYDETMEZSE NE OLUR?

Sisteme girilmeyen çekler geçersiz hale gelmez; ancak bu durumda bankaların ödemekle yükümlü olduğu rakam talep edilemez.

  1. 10- KARŞILIKSIZ ÇEK ŞİKÂYETİ HANGİ MAKAMA YAPILIR?

Eski sistemde karşılıksız çeke karşı önce Cumhuriyet Savcılığı’na şikâyette bulunulur, düzenlenen iddianame üzerine Asliye Ceza Mahkemeleri’nde yargılama yapılırdı. Bu prosedür uzun bir zaman alırdı. Yeni düzenlemeyle birlikte, şikâyetler İcra Ceza Mahkemeleri tarafından görülecektir. Böylece yargılamalar hızlı bir şekilde sonuçlanabilecektir.